Glosario de termos do test

Explicacións sinxelas das siglas e dos termos técnicos que aparecen nas preguntas. Durante o test, podes premer nestes termos para ver a súa definición.

Acordos coa Santa Sé

Tratados asinados en 1979 entre España e a Santa Sé (o Vaticano) que regulan as relacións coa Igrexa católica en materias como o ensino da relixión na escola, o seu financiamento e o seu réxime fiscal.

Amnistía

Medida aprobada por lei que extingue a responsabilidade penal, ou doutro tipo, por determinados feitos xa cometidos. A diferenza do indulto, que perdoa a pena a persoas concretas, a amnistía aplícase de forma xeral a un tipo de feitos.

Arraigamento

Vía ordinaria da normativa de estranxeiría pola que unha persoa estranxeira en situación irregular pode obter permiso de residencia se demostra vínculos con España (traballo, familia, formación ou integración social) tras un tempo mínimo de estadía.

Autodeterminación de xénero

Principio polo que unha persoa pode cambiar a mención do seu sexo no Rexistro Civil mediante a súa propia declaración, sen informes médicos nin tratamentos. En España recóllea a lei de 2023 para a igualdade das persoas trans.

Capitalización individual

Sistema de pensións no que cada traballador aforra nunha conta propia e a súa pensión depende do que achegou e da súa rendibilidade. Contraponse ao sistema de repartición, no que as cotizacións de quen traballa pagan as pensións actuais.

CGPJ

Consello Xeral do Poder Xudicial: órgano que goberna os xuíces e decide os seus nomeamentos, ascensos e sancións. Fórmano un presidente e 20 vogais, elixidos polo Congreso e o Senado por maioría de tres quintos.

Cheque escolar

Sistema no que a Administración lle entrega a cada familia unha cantidade ou un vale para pagar a educación dos seus fillos no centro que elixa, público ou privado. Así, o financiamento segue o alumno en lugar de ir directamente aos centros.

CIE

Centros de Internamento de Estranxeiros: instalacións públicas, non penitenciarias, onde se reteñen con autorización xudicial persoas estranxeiras pendentes de expulsión. O internamento non pode durar máis de 60 días.

Cláusulas espello

Condicións dun acordo comercial que esixen aos produtos importados cumprir as mesmas normas de produción (sanitarias, ambientais ou de benestar animal) que se lles esixen aos produtores europeos.

Concerto económico

Réxime fiscal propio do País Vasco (Concerto) e de Navarra (Convenio), amparado pola Constitución. Estas comunidades recadan case todos os impostos do seu territorio e pagan ao Estado unha cantidade, chamada cupo ou achega, polas competencias que o Estado exerce alí.

Concerto sanitario

Contrato polo que a sanidade pública lle paga a un hospital ou clínica privada para que atenda pacientes do sistema público, que non pagan nada por esa atención. Utilízano as comunidades autónomas, por exemplo, para reducir listas de espera.

Cooficial

Lingua que, xunto ao castelán, é oficial nunha comunidade autónoma segundo o seu Estatuto, como o catalán ou valenciano, o galego ou o éuscaro. Pode usarse con plena validez ante as administracións dese territorio.

Decreto lei

Norma con rango de lei que o Goberno pode aprobar en casos de extraordinaria e urxente necesidade. Entra en vigor de inmediato, pero o Congreso debe convalidala nun prazo de 30 días; se non o fai, queda derrogada.

Derrogar

Deixar sen efecto, total ou parcialmente, unha lei ou norma mediante outra posterior. A partir dese momento a norma derrogada deixa de aplicarse.

Despedimento improcedente

Despedimento que un xuíz declara inxustificado ou que a propia empresa recoñece como tal. A empresa elixe entre readmitir o traballador ou indemnizalo, hoxe con 33 días de salario por ano traballado e un máximo de 24 mensualidades.

Devolucións en quente

Nome popular do «rexeitamento en fronteira»: a devolución inmediata a Marrocos de persoas que intentan entrar de forma irregular polos valados de Ceuta e Melilla, sen seguir o procedemento ordinario de expulsión. Está recollido na lei desde 2015.

Ensino concertado

Colexios de titularidade privada, moitos deles relixiosos, que reciben financiamento público a cambio de seren gratuítos nas etapas obrigatorias e de seguiren criterios de admisión públicos.

Estado federal

Forma de organizar un país na que o poder se reparte entre un Goberno central e varios Estados ou territorios con amplo autogoberno, garantido pola Constitución. Son exemplos Alemaña ou os Estados Unidos.

Estado plurinacional

Idea de que un Estado está formado por varias nacións, e non por unha soa, cada unha con recoñecemento político propio. No debate español adoita referirse a territorios como Cataluña, o País Vasco ou Galicia.

Grandes tedores

Persoas ou empresas propietarias de moitas vivendas. A Ley de Vivienda de 2023 defíneos, con carácter xeral, como quen posúe máis de 10 inmobles residenciais; as comunidades poden rebaixar esa cifra a 5 en zonas tensionadas.

IMV

Ingreso mínimo vital: prestación mensual da Seguridade Social, creada en 2020, para fogares con ingresos moi baixos. Completa os ingresos do fogar ata unha cantidade mínima que depende do número de membros.

Inmersión lingüística

Modelo educativo no que a lingua propia da comunidade, como o catalán en Cataluña, é a principal lingua na que se dan as clases, mentres que o castelán se estuda tamén como materia.

Inviolabilidade

Segundo a Constitución, «a persoa do Rei é inviolable e non está suxeita a responsabilidade»: non pode ser xulgado mentres é xefe do Estado. Os seus actos oficiais refréndaos o Goberno ou outra autoridade, que asume a responsabilidade.

IPC

Índice de prezos de consumo: indicador que elabora o Instituto Nacional de Estadística para medir como cambian os prezos dunha cesta de bens e servizos habituais. A súa variación anual é a medida máis usada da inflación.

IRPF

Imposto sobre a renda das persoas físicas: grava os ingresos anuais de cada persoa (salarios, pensións, alugueres, aforro). É progresivo: divídese en tramos e quen máis gaña paga unha porcentaxe maior. Repártese entre o Estado e as comunidades autónomas.

Lei mordaza

Nome co que os seus críticos se refiren á Ley Orgánica de Protección de la Seguridad Ciudadana de 2015. Esta lei regula as multas e sancións administrativas en materias como manifestacións, desobediencia aos axentes ou difusión de imaxes de policías.

Ley de Memoria Democrática

Lei aprobada en 2022 que regula o recoñecemento das vítimas da Guerra Civil e da ditadura franquista, a busca e identificación de persoas desaparecidas e a retirada de símbolos franquistas. Substituíu a chamada Ley de Memoria Histórica de 2007.

Lingua vehicular

Lingua na que se imparten as clases e se ensinan as distintas materias, a diferenza dunha lingua que só se estuda como unha materia máis.

Mercado marxinalista

Forma de fixar o prezo da electricidade no mercado maiorista: en cada hora, todas as centrais cobran o prezo da última oferta necesaria para cubrir a demanda, que adoita ser a máis cara. É o modelo común na Unión Europea.

Mercosur

Mercado Común do Sur: bloque comercial suramericano formado, entre outros, por Arxentina, Brasil, Paraguai e Uruguai. A Unión Europea e Mercosur negociaron un acordo que reduce os aranceis ao comercio entre ambos.

Mochila austríaca

Sistema inspirado no de Austria no que a empresa achega cada mes unha cantidade a un fondo individual do traballador. Ese diñeiro acompáñao se cambia de emprego e pode usalo se é despedido ou ao xubilarse, en lugar da indemnización tradicional.

OTAN

Organización do Tratado do Atlántico Norte: alianza militar de países de Europa e América do Norte, creada en 1949, cuxos membros se comprometen a defenderse mutuamente se un é atacado. España forma parte dela desde 1982.

PIB

Produto interior bruto: valor de todos os bens e servizos que produce un país nun ano. Úsase como referencia para comparar magnitudes como a débeda, o déficit ou o gasto en defensa.

Portas xiratorias

Expresión que describe o paso de altos cargos públicos a empresas privadas do sector que regulaban ou coas que trataban, ou o camiño inverso. A lei fixa períodos de incompatibilidade para limitalo.

Prisión permanente revisable

Pena de prisión de duración indeterminada, a máis grave do Código Penal, prevista desde 2015 para delitos moi graves como certos asasinatos ou o terrorismo. Tras cumprir un mínimo de anos, un tribunal revisa se o condenado pode quedar en liberdade.

Procés

Palabra catalá («proceso») coa que se coñece o movemento político impulsado desde as institucións catalás para lograr a independencia de Cataluña, sobre todo entre 2012 e 2017. O seu momento culminante foi o referendo do 1 de outubro de 2017, suspendido polo Tribunal Constitucional.

Real decreto

Norma aprobada polo Goberno (o Consello de Ministros), normalmente para desenvolver ou aplicar as leis. Ten un rango inferior á lei, polo que non necesita votación nas Cortes.

Regras fiscais europeas

Normas da Unión Europea que limitan o déficit e a débeda dos Estados membros, con referencias do 3 % e o 60 % do PIB. Desde a reforma de 2024, cada país acorda coa UE unha senda de gasto para reducir a súa débeda.

Regularización extraordinaria

Proceso puntual, aberto durante un prazo limitado, polo que persoas estranxeiras en situación irregular que cumpren certos requisitos poden obter permiso de residencia e traballo. Diferénciase das vías ordinarias, como o arraigamento, que están sempre dispoñibles.

Revalorización

Actualización anual da contía das pensións para que non perdan poder adquisitivo. Desde a reforma de 2021, as pensións contributivas soben cada ano segundo a inflación media medida polo IPC.

Salarios de tramitación

Salarios que a empresa lle paga ao traballador polo tempo transcorrido entre o despedimento e a sentenza que o declara improcedente. Hoxe, con carácter xeral, só se pagan se a empresa opta por readmitilo.

SMI

Salario mínimo interprofesional: a cantidade máis baixa que se pode pagar legalmente por unha xornada completa, en calquera sector. Fíxao o Goberno cada ano por real decreto, tras consultar os sindicatos e as organizacións empresariais.

Soberanía alimentaria

Concepto que defende o dereito de cada país ou pobo a decidir as súas propias políticas agrarias e alimentarias, dando prioridade á produción local e aos pequenos agricultores fronte ao comercio internacional.

Zonas de baixas emisións

Áreas dunha cidade nas que se restrinxe a circulación dos vehículos máis contaminantes, normalmente segundo a súa etiqueta ambiental. A Ley de Cambio Climático de 2021 obriga a crealas nos municipios de máis de 50.000 habitantes.

Zonas tensionadas

Zonas con especial risco de que a poboación non poida acceder a unha vivenda a un prezo asumible, declaradas así pola comunidade autónoma segundo a Ley de Vivienda de 2023. Nelas pódese limitar o prezo do aluguer.